Koło w Piekarach Śląskich – zgpiekary.pl

Zapraszamy do Piekar Śląskich.

PIEKARSKE SZWYNDANIE.

Take miano wymyślyłach latoś na lato. Bajtle i łojce majôm juz fraj łod szkoły. Niyftorzi pakujôm kofry coby kajś wyjechać. Nô, a co potym jak za tydziyń abo dwa przijadôm z pustymi kabzami? Co majôm robić ci, ftorzy we świat sie niy wybiyrajôm? Dlo Wos wszystkich wymyślyłach PIEKARSKE SZWYNDANIE. Może być piechty, na kole, piździkym cy autobusym. U nos tyz jest co łoglôndać. A jak ftoś mie nazwie lokalnôm patriotkôm, to jo mu powiym, co mo recht. Ale do rzecy. Zaplanuwałach rajze na wszyjstke weekendy bez wakacje. (Ciekawe, jak weekend pedzieć po ślônsku?)

RAJZA I.

Bazylika NMP i Św. Bartłomieja. Tam trza być coby porzykać, ale musowo dowiedzieć sie po jakymu ponad 350 lot przichodzom do Piekarski Paniynki pielgrzymi. Kejś we Piekarach był ino mały kościôłek zbuduwany z drzewa, w bocznym ołtorzu wisioł łobroz Matki Boski z Dzieciôntkym. Farorz Jakub Roczkowski spomiarkuwoł, że łod łobrozu wônio rôżami i przeniôs łobroz do ołtorza głôwnego. Wtedy tyz ludzie, wtorzy rzykali, zacyni doznować roztomaitych uzdrowiyń. Wtoś niy widzioł, a łowidzioł, wtoś prziszed pod krykôm, a zacôn prosto chodzić. Łobroz zacyni nazywać cudownym. Niy spodobało sie to biskupowi ze Krakowa. Kozoł łobroz zawrzić w zokrystii a farorza do herestu w Siywiyrzu. Ludzie i tak przichodziyli do kościoła, a jak ś niego wyłaziyli, to szli bez zokrystio i klynkali przed śrankym, we wtorym był zawarty łobroz. Kościelny niyroz tyn śrank łotwiyroł. Biskup niy môg spokopić po jakymu tak robiôm. Toz mu wytuplikuwali, że herestantôw trza łodwiedzać. Kôniec końcôw łobroz wrôciył do ołtorza głôwnego a ło Piekarach zrobiyło sie gośno. Jak na Gôrach była zaraza, to wto ino môg prziszed rzykać do Piekor. Zaraza sie straciyła, a pielgrzimki przichodzôm do dzisiej, jak wtedy ślubuwali. Było tyz tak, że to łobroz pielgrzimuwoł do Pragi cy Hradec Kralowe jak tam była zaraza. Ło cudownym łobrozie zrobiyło sie fest gośno. Wiedzieli ło niym we Czechach, na Morawach, Wyngrach, wiedzieli Niymce i Poloki. Przed Piekarskôm Paniynkôm klynkali roztomajci ludzie, ci łoblecyni po chopsku i po pańsku, i grofy, i krôle. Wszyjscy wiedzôm, że jak krôl Jan III Sobieski szed bić sie ze Turkami, to noprzôd był porzykać we Piekarach. Śloz z kônia i z gołôm gowôm szed pokłônić sie Piekarski Paniynce. Ale było tyz tak, że łobroz przed Szwedami wywiyźli do Opolo skônd nazod juz niy prziszed. W ołtorzu powiesiyli kopio łobrazu Piekarski Paniynki, ale i tak we Piekarach były cudowne uzdrowiynia. Jak pedzioł jezuita ojciec Ballman – Niy pyndzel tu mocyn, niy robota cowieka, niy deska, niy pôtno ale miejsce wtore sobie Duch Boży upodoboł. Teroz mômy muruwany kościôł, wtory stawiôł ks. Alojzy Ficek, jak godajôm niy z pijyndzy możnych  ale pobożnych. Zaś łod wiyncy jak 50 lot kościôł mogymy nazywać bazylikôm, kaj durch przichodzôm pielgrzimki. Sôm take sroge jak ta chopsko we maju abo babsko we siyrpniu. Sôm pielgrzimki parafialne, ślubuwane i majôm swoje pielgrzimki i dochtory, i rechtory i Zwiônzek Gôrnôślonski tyz. Jak juz wszyjstko we bazylice łobejrzicie, to potym idzie we Muzeum Sanktuaryjnym łobejrzeć roztomajte pamiôntki. Nawet znojdziecie to, co podaruwoł krôl Jan III Sobieski jak szed na Wiedyń. No, a jak sie zmyncycie, to we Łogrodzie Anioła idzie sie siednôńć, napić bônkawy i zjeś kônsek swojskigo kołoca.

RAJZA II.

Do tych co chcôm sie dychnôńć świyżym luftym polycôm Piekarsko Kalwario wybuduwano na wzôr Jerozolimy. Tam na drôżkach możecie porzykać, ale tyz łobejrzicie zabytkowe kaplice. Posuchocie piyknego śpiywu ptokôw. Może kômuś stare strômy łopedzôm historio tego miejsca? A jak niy, to wycytocie ze tabuli, jak to z Piekarskôm Kalwariôm było. Wele Kalwarie jest smyntorz, kaj sôm pochowani zocni piekorzanie. Możecie zaświycić świycka na grobie Wawrzyńca Hajdy, Maksymiliana Jasionowskiego cy Karola Ogorka.

RAJZA III.

Kożdy, fto chce łoberzeć jake piykne sôm Piekary i Gôrny Ślônsk musi być na Kopcu Wyzwolynio. Jest to pômnik, jakigo niy ma kaj indzi. Usuty był we 1937 roku powstańcôm ślônskym. Jakby wtoś chciôł wiedzieć po jakymu łôn jest taki wyjôntkowy, to wyjaśniôm. Buduwali go niy ino Ślonzoki podzielyni wtedy granicôm, ale ludzie z roztomaitych strôn: ze Warszawy, Krakowa, Lwowa, powstańce ślônscy i wielkopolscy, i inksi. Umieli we zgodzie zrobić do kupy coś dobrego. Trza jesce pedzieć, że we kopcu sôm urny ze ziymiôm, ftoro przywiyźli ze ważnych miejsc – Grunwaldu, Anabergu, smyntorza we Wilnie, grobôw powstańcôw ślônskich, z klosztoru na Jasny Gôrze, z gôry Ślynży  i skônd inônd.  Przi piykny pogodzie widać stamtônd Beskidy a nawet Tatry.

RAJZA IV.

Terozki rajza na kole szlakym piekarskich schrônôw. Trza prziznać, co trocha jich we Piekarach mômy. Jedne były buduwane jesce za stary Polski, zaś inksze we wojna przez Niymcôw. Sôm bônkry bojowe ale i przeciwlotnicze. Wele nich postawiône sôm tabule ftore obrobiyli i wymyślyli –  Roman Kiera, Dariusz  Pietrucha, Monika Szol – Gutowska i Tomasz Jałowy. Coby dobrze zaplanuwać rajza, podôm kaj znojś te bônkry przi ftorych sôm tabule.

  • Piekary, ul Popiełuszki przi studziynce, schrôn przeciwlotniczy LSD,
  • Brzozowice, wele przedszkola, schron przeciwlotniczy LSD,
  • Kamień, Dôm Strzelca i przi ul. Partyzantôw i na ogrôdkach działkowych bônkry OWŚ,
  • Brzeziny, ul Roździyńskigo i Harcersko –  schrôny LSD przeciwlotnicze,
  • Dômbrôwka Wielko, DK 94 wzgôrze 304,7 bônkry OWŚ; uL Przijaźni 1 bônkier OWŚ i ul. Przijaźni wele ośrodka zdrowio  schrôn przeciwlotniczy LSD.

Fto chce wiedzieć coś wiyncy ło piekarskich bônkrach, to musi sie trefić z Romanym Kierôm. 

RAJZA V.

Terozki rajza do Dômbrôwki Wielki. Tam musowo trza sie trefić z Romanym Kierôm, ftory wiy wszystko ło dômbrowskich zabytkach. Przy ul. Sadowskigo bydziecie môgli łobejrzeć zabytkowy młyn elektryczny Reszki, we ftorym sôm zachowane wszyjstke urzôndzynia. Potym zaś trza sie wybrać na drugi kôniec Dômbrôwki. Przy ul. Przyjaźni stoji odrestauruwany bônker. Mo łôn pora sztokôw i sôm w niym roztomajte  rzecy, ftore kejś potrzebne były wojokôm. Na rajza do Dômbrôwki zaplanujcie sie wiyncy casu, ale na pewno niy pożałujecie.

RAJZA VI.

Fto wiy kaj we Piekarach jest ul. Główno? Abo kaj sôm Dołki? Dołki, to kolonio, kaj miyszkańcy za stary polski wybuduwali kaplica p.w. Św. Antonigo, jako podziynkuwanie za przyłônczynie czyńści Gôrnego Ślônska do Polski. Kaplica wpisano jest do rejestru zabytkôw. Jedyn z witraży w kaplicy przedstawio Św. Rômana, co sie richtg niy czynsto zdarzo. I to na te Dołki prowadzi ul. Główno.

RAJZA VII.

Jak jest gorko i radzi sie pluskocie, to niy wybiyrejcie sie nad Brynica. Na ni jest po prowdzie, jak to godajôm. „most cudôw”, ale kômpać sie niy radza. I na żodyn cud tu niy cekejcie. Dlo ochłody polycôm basyn na piekarskym Mosirze przi ul. Olimpijski. Z ty rajzy nojbarzi uradujôm sie bajtle, bo dlo nich przirychtuwane tam sôm roztomajte rurzbany.

RAJZA VIII.

Na granicy miyndzy Bytômiym a Szarlejym stoji opuscono kaplica Maria Hilf. Sôm  z niôm zwiônzane roztomajte legyndy, fto i po jakymu jôm ufunduwoł. Pocytejcie ło tym i wybiercie tam na kole abo piechty. A może kejś docekômy sie, że bydzie odrestauruwano.

RAJZA IX.

Niy idzie w rajzuwaniu po Piekarach zapômnieć ło Kozi Gôrze. Tam poszpecerujcie sie z kijami do nordic walkingu (a jak to jest po ślônsku?) na roztomajte gôry. Bo, jakby fo niy wiedzioł, to w Kozi Gôrze jest Cubrowo Gôra, Zajôncowo Gôra, Jarosiowo Gôrka i Winno Gôra, na ftoro padajôm Wańberg. A może po drôdze treficie kogoś, fto wôm połosprawio legynda ło tych miejscach? Abo kônsek ło tym idzie wycytać we ksiônżce „Co w ślônski duszy gro”.

To tyla mojigo szwyndanio bez wakacje po Piekarach Ślônskich. Może ftoś wykômbinuje jesce inksze rajze na lato abo podzim? Cekômy.

UDANEGO RAJZUWANIO Z FAMILIÔM I KAMRATAMI PO PIEKARACH!

Helena Leśniowska